دسته‌ها
ادبیات رمان معرفی و بررسی کتاب

نقد و بررسی رمان «همسایه‌ها»

رمان «همسایه‌ها» از احمدمحمود در سال 1345 نوشته شده و یکی از مهمترین‌های ادبیات فارسی معاصر است که به دلیل دستگاه سانسور حکومتی تا سال 1353 اجازۀ انتشار نمی‌یابد. پس از چاپ اول در 53 ممنوع و در بحبوحۀ انقلاب 57 یک بار دیگر زیر چاپ می‌رود. برای بار آخر پس از انقلاب و قبل از تشکیل سازمان وزارت ارشاد جمهوری اسلامی در تیراژی وسیع مابین 50 تا 250 هزار جلد بیرون داده می‌شود که البته بخشی از این تعداد به صورت مجوز یافته و بخشی به صورت زیرزمینی نشر می‌یابد.

 

حوادث و رخدادهای این رمان در یکی از شهرهای جنوبی ایران و در یک دهۀ پیش از کودتای 28 مرداد و یا به عبارتی دیگر بین سال‌های 1320 تا 1330 رخ می‌دهد. ماجرای رمان همراه با ناآرامی‎های اجتماعی و سیاسی ناشی از ملی شدن صنعت نفت و اعتصاب کارگران و بعضی دیگر از اصناف و برنامۀ انگلیسی‌ها برای نفت و سرانجام ترور نخست‌وزیر و تصویب قانون ملی شدن صنعت نفت کشور پیش می‌رود.

 

قصۀ همسایه‌ها ماجرای خالد نوجوانی ساکن محله‌ای پایین شهر است. خالد درهمان مقطع ابتدایی ترک تحصیل می‌کند و به خاطر شکستن شیشه‌ای پایش به کلانتری باز می‌شود، در آنجا با فردی به اسم پندار که یکی از اعضای گروه‌های سیاسی است آشنا می‌شود و حامل پیامی برای او می‌شود که عاقبت پای خالد نیز به این گروه باز می‌شود. کار این گروه سیاسی روشن گردی و آگاه‌سازی و اطلاع‌رسانی خبری به مردم و سازماندهی اعتصابات و هماهنگی آن است. خالد به دنبال فعالیت‌هایش در این گروه، گیر می‌افتد و زیر شکنجه می‌رود و به زندان انداخته می‌شود که در زندان نیز اعتصاباتی به خاطر وضع بد آب و غذا به راه می‌اندازد و بعد از زندان به سربازی منتقل می‌شود.

 

نویسنده در خلال پیش‌روی قهرمان، پرده از دل مشکلات و آشفتگی‌ها و معضلات اجتماعی بر می‌کشد. فقر مطلق، مردان را برای کارگری و له نشدن خود و خانواده زیر فشار گرسنگی راهی کشورهای عربی کرده است، زنان را در خانه به وصله‌پینه کردن هر روزۀ لباس و کلفتی دیگران واداشته و در یک نگاه اجمالی تنگدستی و فرودستی برای مردم آستین بالا زده است.

 

از دیگر مشکلات خرافه پرستیِ‌ مفرطی است که همچون اکسیژن تا نفوذناپذیرترین مویرگ‌های مغز جامعه خود را پیش کشانده که دستاورد آخوندهای شکم‌ برآمده است. تا آنجا که پدر خالد ماه‌ها در خانه برای کسب روزی به دعا و طلسمِ تجویزی متکی شده می‌شود. وظیفۀ آخوندهای هم‌کاسۀ شاه وارونه جلوه دادن فقر و فلاکت ناشی از نالایقی و فساد درباری به مشیت و قدر الهی است.

 

مرد سالاری و ضرب‌وشتم زنان با چوب و تسمه و کمربند و احترام‌های قبیله‌ای و غبارگرفته و من‌درآوردی که زنان نسبت به مردان باید بجا آورند و از سویی دیگری فساد اخلاقی زنان و هرزگی آنان در غیبت و دوری مردها از فضای خانه مورد دیگری از نابسامانی‌هایی است که نویسنده در این کتاب پررنگ کرده است.

 

نمایش بی قانونی و حق مردم خوردن و سانسور شدید و دزدی و رشوه‌گری نیروهای نظامی و دولتی به روشنی در بطن کتاب به روی پرده آمده است .

 

نقدی به بخش کوتاهی از داستان دارم که به باور من به طرز صحیحی پرورانده نشده است.  خالد و پندار را که دو زندانی سیاسی هستند به بند قاتلین و لات‌ولوت‌ها انتقال داده‌اند که فشار روانی بر آن‌ها وارد شود و آزار و اذیت داده شوند اما به طرزی غیرطبیعی برخورد زندانیان لاشی با آن‌ها صمیمانه و برخوردی برخلاف آنچه انتظار می‌رود دیده می‌شود. بهرحال نثر و داستان همسایه‌ها، ساده و خواندنی است و آنچه که نویسنده قصد بیان آن را داشته شفاف و قابل درک و دریافت به خواننده انتقال داده است.

پیشنهاد می‌کنم «همسایه‌ها» را بخوانید در ضمن این کتاب برندۀ جایزۀ گلشیری نیزشده است.

2 دیدگاه دربارهٔ «نقد و بررسی رمان «همسایه‌ها»»

چه پیشنهاد درجه یکی.این کتاب رو عزیز دیگری هم به من معرفی کردند فقط الان در بازار پیدا میشه ؟
چه قدر من قلمت رو اونجایی که به احوال زندانیان و نحوه برخوردشون پرداختی دوست داشتم چرا که طوری بیانش کردی که با اینکه کتاب رو نخوندم برام سوال برانگیز شد که چرا نویسنده همچین حسی رو در نوشته هاش به خواننده انتقال داده
که لابد حکمتی در این اتفاق هست.

سلام نجمه خانم پرانرژی و دوست داشتنی

مرسی از شما لطف دارین، در باب متن هم شاید عمدی باشه به قول شما، شایدم واقعا بی توجهی شده

پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *